وبلاگ

ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان

ارگ بم در شمال شرقی شهر بم واقع است. از طرف شمال به رودخانه بم یا رودخانه پشترود، از شرق به یخچال قدیمی و باغهای محله باغ دروازه، از جنوب به پارک تازه احداث ارگ و محله حافظ آباد و از غرب به محله مزار خواجه مراد محدود است.
مجموعه ارگ بم، شامل شهر قدیم و قلعه قریب به 20 هکتار( 200000 متر مربع ) وسعت دارد . مساحت ارگ و قلعه قریب به 6 هکتار است. بخش علیا یا همان ارگ حکومت نشین و مرکز فرماندهی سیاسی و نظامی شهر بوده و مساکن وبناهای آن رو به جانب قلعه یا بخش علیا داشتند.

تاریخچه ارگ بم

اگرچه پیرامون تاریخچه شکل گیری این ارگ تاریخی بین دوره های اشکانی و حتی قبل از آن در دوره هخامنشی اختلاف نظر وجود دارد اما اغلب بناهای آن که در زمان قبل از زلزله برپا بودند به دوره تیموری تا قاجار نسبت داده می شود.
با این وجود بخشهایی همانند ایوان مسجد جامع با مقیاس متفاوت و عظیم خود دوره های بسیار قدیمی تر (همانند قرن چهارم هجری در دوره سامانیان تا قرن هفتم هجری در دوره سلجوقیان) را یادآوری می کنند. نهایتا ارگ بم در دوره قاجار خالی از سکنه شده است.

ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان
ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان

تاریخچه معماری ارگ بم

معماری قلعه ای، معماری ویژه ای است که کاربردهای مختلفی داشته .و از ویژگی های کهن تمدن ایرانی در فلات آسیای مرکزی و خاور نزدیک است. هرتسفلد، رئیس اسبق حفاری در ایران، سوابق این معماری را تا نیمهٔ دوم هزارهٔ قبل از میلاد دنبال کرده است.
سابقهٔ ده مستحکم یا قلعه وار به شکل مربع را در دو هزار و پانصد تا سه هزار سال پیش می توان جستجو کرد. در دوره هخامنشیان و پس از آن در دوران اسکندر مقدونی و سلوکیان نیز نمونه های فراوان آن در ایران وجود داشته است.
ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان
ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان
 کهندژ قلعه ای بود که کاخ یا ارگ حاکم را دربرمی گرفت .و دارای برج و بارو و خندق و دروازه بوده است. این قسمت معمولاً از بقیهٔ شهر جدا بوده .و غالبا در بالاترین نقطه آن قرار داشته است . بدان دلیل است که حاکم هم باید در مقابل مخالفان داخلی  و هم در مقابل دشمنان خارجی مصون بماند .و این هدف عامل اصلی در طراحی محل زندگی حاکم بوده است.
شارستان، محل زندگی مردم معمولی و پیشه وران و صنعت گران و غیره بود. پیشه وران اگر کارگاهی داشتند، غالباً در همان محل زندگی آنها تلفیق می شد. در شهرهای ساسانی حداقل چهار دروازه پیش بینی می شد که با چهار جهت اقلیمی تطبیق داشته است که این امر با جهان بینی ساسانیان ارتباطی مستقیم دارد.

در معماری این شهر باستانی، دو بخش جدا از هم دیده می شوند:

بخش حکومتی که در درونی ترین دیوار قرار گرفته . شامل دژ نظامی، عمارت چهار فصل، سربازخانه، چاه آب 40 متری و اصطبل به گنجایش 200 اسب است.
بخش رعیت نشین که اطراف بخش حکومتی است . شامل ورودی اصلی شهر، مسیر اصلی متصل کننده ورودی شهر به دژ و بازار در امتداد آن، نزدیک به 400 خانه و ساختمان های عمومی مانند مدرسه و مکان ورزش است.
ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان
ارگ بم بزرگترین سازه خشتی جهان

معماری مجموعه ی ارگ بم

مجموعه ی ارگ بم، در واقع دژی عظیم است که در مرکز آن، ارگ قرار گرفته است. مصالحی که در ساخت آن مورد استفاده قرار گرفته است. عمدتا از خشت خام، ملات، گل رس و کاه است.و در مواردی بسیار نادر لاشه ی سنگ، آجر و تنه ی درخت خرما است.
شاید به دلیل ساختمان عظیم ارگ که به عنوان مرتفع ترین بخش مجموعه نیز محسوب می شود. تمامی این بنای تاریخی را به ارگ بم نامگذاری کرده اند. براساس اطلاعاتی که کارشناسان اعلام کردند.مساحت آن 180 هزار متر مربع است که دیوارهایی به ارتفاع 7 متر و طول 1815 متر دورتادور آن را دربرگرفته است.

بخشهای ارگ بم

از مهم ترین نکاتی که در مورد معماری و ساخت این سازه ی بی بدیل خشتی وجود دارد. دو بخشی بودن این مجموعه ی عظیم است. بخش حکومتی و بخش رعیت نشین که هر بخش از ویژگی های منحصر بفردی برخوردار است.
بخش حکومتی از قسمت هایی مانند دژ نظامی، عمارت چهار فصل ، سربازخانه، چاه آبی به عمق 40 متر و اصطبلی که 200 راس اسب را در خود جای می دهد، ساخته شده است.
بخش رعیت نشین نیز که در اطراف بخش حکومتی قرار دارد. شامل ورودی اصلی شهر، عمارت های عمومی مانند مدرسه و مکان هایی برای ورزش ساکنین، بازار که به مسیر اصلی ورودی شهر به دژ منتهی شده  است. در بین خانه های موجود در این بخش، سه سبک  وجود دارد که در نوع خود جالب توجه است.
خانه هایی کوچک که تنها از دو تا سه اتاق برخوردار هستند .به نظر می رسد مجموعه ی ارگ بم برای قشر فقیر در نظرگرفته شده است. خانه هایی با وسعتی بزرگ تر و تعداد اتاق هایی بیشتر که شامل سه الی چهار اتاق می شود. پر واضح است که این نوع خانه ها برای قشر متوسط ساخته شده است.
برای برخی از این خانه ها، ایوان تعبیه شده است.و عمارت هایی مجلل با تعداد اتاق هایی بیشتر که به دلیل فصول مختلف سال، در قسمت های مختلف ساخته شده اند.
این ساختمان ها به همراه حیاطی بزرگ و طویله ای که برای استقرار حیوانات ایجاد می شدند. سومین سبک از خانه های واقع در بخش رعیت نشین ارگ تاریخی بم، به شمار می آیند.
برای مطالعه مقالات بیشتر اینجا کلیک کنید.
No comments yet! You will be the first one to comment.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.